|
e-Overheid,
debacle of succes?
Henk Bos
Het
project e-overheid beoogt alle processen tussen enerzijds overheid,
anderzijds burger en bedrijf te automatiseren. Internettechnologie maakt
dit mogelijk. Voor het eerst kan de overheid als één informatiedomein
worden opgevat en ontwikkeld. Dit biedt een ongekende mogelijkheid voor
kwaliteits- en doelmatigheidsverbetering. Mits goed uitgevoerd, een
doorslaand succes!
Vanzelf gaat het echter niet. Stel, géén van de meer dan 1300
overheidsinstellingen doet mee om informatievoorziening in te richten
vanuit het idee van één overheidsinformatiedomein. Dan komt de e-overheid
bovenop die minstens 1300 onverminderd aparte domeinen. Domein 1301, dus,
zonder de noodzakelijke verbeteringen.
Bekijk eens de omvang van het project. Het betreft de procesverbinding
tussen aan de ene kant 1300 individueel opererende overheidsinstanties en
aan de andere kant alle burgers en bedrijven in Nederland. De enorme
complexiteit garandeert een overheidsdebacle van ongekende omvang. Het
project is bovendien, zachtjes uitgedrukt, niet goedkoop.
Waarop het dus op aankomt, is de kwaliteit van het ontwerp en de aanpak.
Vooralsnog ziet dat er niet goed uit en dreigt het project een debacle
inplaats van een succes te worden.
Het
e-overheidsproject is de start en de fundering van de overheid als één
informatiedomein. Zo biedt het project alle burgers en bedrijven een
persoonlijke toegang (internetpagina) tot alle beschikbare processen
(vergunning aanvragen, belasting terugvragen etc. etc.) en
overheidsinformatie. Met andere woorden, een infrastructuur die alle
overheden met alle burgers en bedrijven verbindt. Dat is echter niet het
einde van het verhaal, maar pas het begin. Voor èlk automatiseringsproject
bij àlle minstens 1300 overheidsorganen behoort de afweging gemaakt te
worden of andere partijen voor dezelfde automatiseringsvraag staan. Zo ja,
dan is een gemeenschappelijke oplossing binnen het
overheidsinformatiedomein de aangewezen weg. Op die manier ontwikkelt de
overheid zich tot één informatiedomein.
Het
e-overheidsproject zou gecoördineerd moeten zijn door een directie van het
ministerie van Binnenlandse Zaken. Daar ligt echter niet de macht om een
project van dergelijke omvang daadwerkelijk te sturen. Verder dan de
poging om het geheel te realiseren met een veelheid van kleinere projecten
reikt de aanzet niet. Er is geen eenheid van opdrachtgeverschap (elk
project kent een andere set opdrachtgevers, er is geen adequate
communicatie tussen bestuur en uitvoering en de onderlinge samenhang is
niet verzekerd. Dat heet een incrementele benadering.
Gezien de diversiteit, omvang e.d. past
een recht-toe-recht-aan projectaanpak natuurlijk niet. De gekozen
incrementele aanpak is echter gevaarlijk. Een bijkomend probleem is dat in
bestuurlijke lagen van het project bijna geen informatiekundigen werkzaam
zijn. Die worden slechts op uitvoeringsniveau ingezet, overwegend via
inhuur. Dat is ook gevaarlijk onevenwichtig. Zo profiteert men nooit van
opgedane ervaring. Als duurzaam manifesteert zich een gesloten
bestuurlijke cultuur. Die vangt al gauw signalen van buiten niet meer op.
|
Deze
riskante geslotenheid komt ook weer tot uitdrukking in de recent
verschenen NORA, die de coördinerende directie bij Binnenlandse Zaken liet
opstellen. De afkorting staat voor Nederlandse Overheid Referentie
Architectuur. Zo’n titel laat niets te wensen over, de vlag dekt echter
helaas de lading niet.
Zolang NORA allerlei strikt technische aspecten zoals netwerken,
servicebussen, uitwisselingsprotocollen en te gebruiken open standaarden
schetst, lukt het nog prima. Ook de herhaling van vastgestelde
beleidsdoelen, zoals informatie maar één keer vragen aan een burger of
bedrijf en die informatie dan meerdere keren gebruiken, levert geen
probleem op. In een informatiearchitectuur gaat het echter vooral om hun
logische verbinding.
Die
visie ontbreekt. NORA beschrijft allesbehalve de benodigde constructie van
een enkelvoudig overheidsdomein. Daarentegen verschijnt de schets van wat
beter vergelijkbaar is met een landschap. Bijvoorbeeld, dat communicatie
binnen één domein ook één taal vergt, is niet uitgewerkt. Ook ontbreekt de
opzet van wat daar voor nodig is aan bibliotheken objectdefinities alsmede
aan organisaties die dit beheren en stimuleren. Daarvoor is uitsluitend
een verwijzing opgenomen naar het programma Stroomlijning BasisGegevens en
zijn architectuur. Architectuur? De stroomlijningsvlag blijkt slechts een
lading te dekken van reparatie van wat hiaten en onvolkomenheden.
Geïntegreerd functionerende basisregistraties blijven zo onbereikbaar
ondanks dat zij voorwaarden zijn voor een succesvolle werking.
Waar
geeft NORA aan hoe vastgesteld beleid zoals enkelvoudig uitvragen, of welk
ander beleidsdoel dan ook, valt te realiseren en binnen welke kaders dit
nog verantwoord is? Door het gebrek aan informatiearchitectuur valt de
NORA als los zand uit elkaar. Het verbaast daarom evenmin dat NORA niet
ingaat op de projectorganisatie die voor de uitvoering en beheer nodig is.
Zo heeft NORA talloze tekortkomingen. Als het ontwerp van de overheid als
één informatiedomein ontbreekt, is het ook al helemaal niet in de tijd
geplaatst. Dat is wèl onmisbaar om onderlinge afhankelijkheden duidelijk
te krijgen. NORA laat tevens enige toekomstvisie onbesproken.
Van
Dam en Timmer, allebei voor de Partij van de Arbeid lid van de Tweede
Kamer, vroegen zich af hoe er ondanks hoge investeringen zo weinig terecht
komt van de doelstellingen van de Andere Overheid. In hun rapport “Tussen
het Kastje en de Muur” hebben zij helder aangegeven wat zij gerealiseerd
willen zien. Zonder politieke bemoeienis met de organisatie en zonder
oplossingsontwerp voor de èchte problemen blijft succes echter uit, alle
goedbedoelde rapporten ten spijt. De ambtenaren lijken niet in staat zich
aan hun eigen haren uit het moeras te trekken. Gebeurt deze interventie
niet, dan ziet het er somber uit
|
Links Automatisering |
| |
 |
Site van de e-overheid |
|
NORA |
Startpagina van de NORA |
|
|
 |
|
|
|
|
